Gıybet nedir? Yapılabilir mi?
Gıybet nedir? Yapılabilir mi? İnsanlar arasında sohbet ortamında iken konuşmalarımıza dikkat etmeliyiz. İnsani ilişkiler açısından karşılıklı anlayış önemlidir.
Karşımızdaki insanı konuşurken kırmak veya yanımızda olmadığı halde o kişinin gıyabında da onun hoşlanmayacağı şekilde konuşmak doğru değildir. İşte bahsettiğimiz kişinin duyduğunda hoşnut olmayacağı konuşma şekline Gıybet denmektedir. Bu hoşnutsuzluk aleyhine konuşmak veya ayıplarını sayıp dökmek anlamındadır.
Gıybet’in halk arasındaki ismi dedikodu olarak da geçmektedir. Gıybet İslam da büyük günahlardan sayılmıştır. Ayrıca kişi gıybet eder ve uyarıldığında ne var canım ben zaten doğruları söylüyorum derse Allah muhafaza birde küfre girer. Birde anlattıklarına yalan kattığında ise bu daha büyük günaha yani iftiraya kadar gider.
Hucurat suresinin 12. ayetinde gıybet etmenin Müslüman din kardeşinin ölü etini yemekle denk olduğu bildirilmiştir.
Hangi Konular Gıybet’e Girer ?
İnsanların bedeni özellikleri, yaşayışı, ahlaki , işi, dini ,giyinişi vb.. gibi konularda dedikodusu yapıldığında gıybet yapılmış olur.
Sadece dil ile değil kaş göz veya el işaretleri ile de başkalarının aşağılanması şeklindeki ima ve hareketler de gıybete girer.
Gıybet yapılan yerde kişi susuyorsa oda bu zulme ortak olup günaha girer. Eğer oradan ayrılamayacaksa dili ile sessizce Allahümme inna haza münker demeli. Bunu da diyemez ise kalbi ile buğz etmelidir. Yani kalbi ile tasdik etmemelidir.
Bu konu ile alakalı hadisi şerifler şunlardır;
“Bir kimse yanında hakarete maruz kalan bir mümine gücü yettiği halde yardım etmezse, Allah o kimseyi kıyâmet gününde insanların önünde rezil eder. (Camiu’s-Sağîr, hadis no: 8489)
“Her kim gıyabında kardeşinin kusurlarını söyletmezse, kıyâmet gününde Allah da onun kusurlarını örtmeyi taahhüt eder. (İbn Ebi’d-Dünya).
“Ey kalbiyle değil, sadece diliyle iman edenler topluluğu! Müslümanların gıybetini yapmayınız, ayıplarını araştırmayınız. Zira kim kardeşinin ayıp ve kusurlarını araştırırsa Allah da onun kusurlarını araştırır. Allah, kimin kusurunu araştırırsa onu evinin içinde bile olsa rezil ve rüsva eder. (Ebu Davûd, Edeb, 40; Ayrıca bk. Tirmizî, Birr, 84).
İnsanlar Neden Gıybet Eder?
Gıybet etme sevdasının arkasında, Sevmediklerinden almak istediği intikam duygusu ,arkadaş ortamından geri kalmamak ve onlara şirin görünmek için onları tasdik etmek, kibir sebebi ile karşısındaki küçük düşürme ihtiyacı gibi sebepler başta gelir.
Kişi kendi kusurlarıyla uğraşsa onları düzeltmek için çabalarsa başkalarının kusurlarını görmeyecek ve gıybetten kurtulacaktır.
Gıybet eden kişi öncelikle gıybetini yaptığı kişi ile gidip helalleşmesi gerekir. Ayrıca pişmanlıkla Allaha tevbe etmelidir.
Peygamber efendimiz (sav) sahabilere müflis kimdir diye sorduğunda hepsi birden zenginlikten fakirliğe düşen diye cevap verirler. Allah Rasulu hayır!asıl müflis odur ki ,kıyamet günü hesap meydanına namazı ile orucu ile haccı ile bütün iyi amelleri ile gelmiş, ama falancaya sövdüğü, başkasına vurduğu, diğer bir insanın malını aldığı, filancaya zina iftirası attığı, falancanın kanını döktüğü için insanlar ondan hakkını almak isteyecekler, dünyada alamadıklarını ahiret de alacaklardır. Ondan kısas yapılarak; onun sevaplarından adalet gözetilerek alınıp hak sahiplerine verilecektir. İyilikleri tükendiğinde hak sahiplerinin günahları onun üzerine yüklenilip, sonra da cehenneme atılır. buyurmuşlardır.
Peygamber efendimiz diğer bir hadisi şerifte Miraca çıkarıldığımda, bakırdan tırnaklarıyla yüzlerini ve göğüslerini tırmalayan kimseler gördüm. “Bunlar kim” dedim. Cebrail (as) “Gıybet ederek insanların etini yiyen, şahsiyetlerini zedeleyen kimselerdir” dedi.) [Ebu Davud]
İnsan düşünmeli başkasına kızıp onun kötüleyip gıybetini yaparak ona değil kendisine zarar verir.Neden mi? Yaptığı amellerin sevapları o kişiye gider kendisini ateşe , gıybet ettiği kişiyi de cennete sokar.
Allah dostlarından bir kısmı kendisinin gıybetini edenlere hediyeler yollarmış. Neden yolladığı sorulduğunda ise beni cennet yoluna koyuyor karşılığında ise hediye göndermeyelim mi? derlermiş.
Gıybet Etmek Hangi Hallerde Caiz Olur?
Bir kimsenin lakabı kötü ise ancak köylerde de sıkça rastladığımız gibi örneğin kel ali gibi lakapla kötü niyetli olmadan tarif amacıyla kullanılırsa gıybet olmaz.
Devlet işinde işini kötüye kullananları amirlerine ihbar ve şikayet etmek gıybet sayılmaz.
Halkın hayrına olacak bir meselede olası çıkacak fitneyi engellemek amacıyla ihbar etmek gıybet sayılmayacaktır.
Dine aykırı gayri ahlaki davranışları olan kişiyi düzeltmesi için din görevlisine bildirmek de gıybet olmayacaktır.
Kişi evlenmek istediği kimseyi başkasına sorduğunda kişi onun içki ve kumar bağımlısı dese gıybet olmayacaktır.
Kişi açıktan zina,kumar ve içki ile meşgulse ve bunları halk içerisinde ballandıra ballandıra anlatıyorsa bunu da yaptıklarını konuşmak haram olan gıybet dahiline girmez.
Son söz hucurat suresinin 10 ayetinde gözükmekte
“Müminler ancak kardeştir. İhtilaf ettikleri zaman, iki kardeşinizin arasını düzeltin; ve sakının ki, merhamet olunasınız.”
