EYT lilerin Emekli Aylığı Çalıştıkça Düşüyor?

EYT’ lilerin Emekli Aylığı Çalıştıkça Düşüyor?

Emekli aylığı hesabında 2000 ve 2008 senelerinde yapılan güncellemeler düşük ücretle çalışan Emeklilikte Yaşa Takılanları  EYT’lileri, zaman ilerledikçe daha da  düşük emekli aylığı almaya mahkûm ediyor.

Asgari ücret alanlar veya buna yakın maaşla çalışan kesim, 2008 yılı ve  sonrası çalışma süreleri devam ettikçe  kendilerine bağlanacak emekli aylık ortalamaları düşüyor.

Emeklilikte Yaşa Takılanlar yani EYT sıkıntısını ortaya çıkartan ve 8 Eylül 1999 senesinde hayata geçirilen 4447 Sayılı emeklilik Kanunu ile emeklilik yaşı yıl yıl  kademeli olarak yükseltilirken, emekli aylıkları da kademe kademe aşağı çekildi.

 

3 Farklı Kademe

Emekli aylıkları, üç değişik kademede yapılan değişiklikler ile aşağı doğru gitmekte.

2000 yılından  önce sigortalı olup  çalışmaya başlayanların emeklilik aylıkları hesaplanırken, 1. Kademede 2000 yılı öncesi ,2. Kademede  2000 – 2008 yılları arası ve son olarak 3. Kademe de  2008 yılı sonrası sigortalılık ve çalışma için ayrı ayrı hesaplama yapılıyor.

Değiştirilen kademelerden birincisini, bağlanacak emekli aylığının prime esas kazanca oranını ifade eden aylık bağlama oranı (ABO) oluşturuyor. Aylık bağlama oranının yüksek çıtada  olması emekli aylığını yükseltirken, düşük çıtada olması ise daha düşük aylık bağlanmasına sebep oluyor.

EYT konusu  8 Eylül 1999 tarihinden önce çalışmaya başlayanları ilgilendiriyor. Emeklilikte Yaşa Takılanların yani EYT’lilerin aylık bağlama oranı(ABO) önce 2000 yılında , daha sonra da 2008 yılında daha da aşağı çekildi.

2000 senesinden  önce aylık bağlama oranı  ilk 5000 gün için yüzde 60 iken, sonraki 5000 günden sonraki her 240 gün için yüzde 1 oranında fazladan uygulanıyordu. Örneğin 9000 gün kadar prim ödeyen bir kişinin aylık bağlama oranı yüzde 76.7 idi.

2000-2008 Eylül arasına gelindiğinde aylık bağlama oranı  toplam prim ödeme gün sayısının ilk 3600 gününün her 360 günü için yüzde 3.5, sonraki 5400 günün her 360 günü için yüzde 2, 9000 günden sonraki her 360 gün için yüzde 1.5 olarak uygulandı. Sonuçta bu dönemde ise  9000 gün prim ödeyen bir çalışanın aylık bağlama oranı yüzde 65’e düştü.

2008 yılı Ekim ayından sonra ise çalışılan her yıl için yüzde 2 oranı uygulanmaya başladı. Böylece 9000 gün yani 25 yıl primi bulunan kişilerin aylık bağlama oranı yüzde 50’ye kadar geriledi.

Toplamda 9000 gün sigorta primi olan bir EYT’li  ilk defa prim ödemeye başladığında yüzde 76.5 aylık bağlama oranı ile emekliliği hak ederken , bugün emeklilik talebinde bulunduğunda yukarıda belirtiğimiz üç döneme ait hizmetleri için ayrı ayrı hesaplama yapılıp  daha düşük emekli aylığına mahkum ediliyor.

MAAŞ PAYLARI ZAMANLA AZALDI

Emekli aylığı hesabı yapılırken, sigortalılık dönemi  boyunca Sosyal Güvenlik Kurumu’na  bildirilen prime esas kazançların güncel değerleri de inceleniyor. Ödenen primlerin güncel değeri, güncelleme katsayısı ile hesaplanıyor.

2000 senesinden önceki dönemde güncelleme yapılırken gösterge esasına dayalı sistem kullanılıyordu.

Gösterge ile memur maaş katsayısı çarpılarak hesaplama yapılıyordu. Çalışırken kazançlar yüksekten yatırılmış ise son 10 yılın ortalaması, düşükten yatırılmış ise  son 5 yılın ortalaması dikkate alınarak emekli maaşı bağlanıyordu.

Memur maaş katsayısı yılda 2 defa  artırıldığı için hesaplamada memur maaş katsayısının kullanılması, kazançların daha yüksek tutarda güncellenmesini ve daha yüksek emekli aylığı bağlanmasını sağlıyordu.

2000 senesinden sonra gösterge sistemi terk edilerek onun yerine prime esas kazançlar tüketici fiyat endeksindeki tefe -tüfe  yıllık artış ile milli gelirdeki artış hızının yüzde 100’ünün toplamı oranında güncellenme yapılmaya başlandı.

2008 yılından sonraki sigortalılık primleri için ise güncelleme katsayısında milli gelirdeki artışın payı yüzde 100’den yüzde 30’a kadar indirildi.

2000 – 2008 arasındaki yıllarda yıllık enflasyonun yüzde 10, milli gelirdeki artışın yüzde 5 olduğu bir yıldaki kazançlar yüzde 15 oranında artırılarak güncellendi.

2008’den sonra ise 5 puanlık milli gelir artışının sadece yüzde 30’u, yani 1.5 puanı dikkate alındığı için, aynı enflasyon ve büyümeye rağmen güncelleme oranı yüzde 11.5 ta kalıyordu.

ALT SINIR AYLIĞI DÜŞÜRÜLDÜ

Sosyal Güvenlik Kurumuna primleri asgari ücret veya buna yakın bildirilen ve prim günü yetersiz olan sigortalıların emekli aylığının çok aşırı azalmaması için alt sınır asgari aylık tutarı belirleniyor.

Emekli aylığını düşüren önemli sebeplerden biri de bu alt sınır aylığının aşağı yönlü azalması oldu. Bu güncelleme, Sosyal Güvenlik Kurumuna pirim ve kazançları düşük bildirilen ve prim günü az olan kişileri olumsuz etkiliyor.

Emeklilikte yaşa takılanların  emekli maaşı hesabı yapılırken, 2000 senesi öncesi, 2000 – 2008 yılları arası ve 2008 yılı sonrası hizmetler için ayrı ayrı asgari ücret katsayıları ve kuralları uygulanıyor.

2000 yılı öncesindeki hizmetler için emekli aylığında alt limit , en düşük prime esas kazancın yüzde 70’inden az olamıyordu. 2000 – 2008 yılları arasına ait döneminde bu oran asgari ücretin yüzde 35’ine kadar indirildi.

2008 yılı sonrasındaki zamanlarda ise halen asgari ücretin yüzde 35’i uygulanıyor. Bakmakla yükümlü olduğu kişileri olanların asgari aylıkları ise asgari ücretin yüzde 40’ından az olamıyor.

ÇALIŞTIKÇA EMEKLİ AYLIKLARI DÜŞMEKTE

Emekli aylığı için çalışanlar lehine olmayan yapılan bu güncellemeler sebebiyle düşük ücretle çalışanların emekli aylığı özellikle 2008 den sonra maalesef çalıştıkça düşüyor.

Basitçe açıklarsak , EYT’li bir kişi bugün itibari emekli olmak için kuruma başvuruda bulunduğunda öncelikle her dönemin kuralları ile üç dönem için ayrı ayrı “tam aylık” hesaplanıyor.

Daha sonra belirtilen her bir dönemdeki çalışma süresi toplam prim gününe bölünerek o dönem için “kısmi aylık” tutarı hesaplanıyor. Üç dönemin kısmi aylığı toplanarak emekli aylığı belirlenip kişiye bağlanıyor.

Burada herkesin aklına şöyle bir soru gelebilir: “İlk defa çalışmaya 2000 yılından ve 2008 yılından  sonra başlayanların emekli aylığı da çalıştıkça azalacak mı?”

El cevap denilebilir ki ; Onların emekli aylıkları daha da düşük olacak ama bu “çalıştıkça azalacağı” anlamına gelmiyor. Çünkü 2000 yılından ve 2008 yılından den sonra ilk defa çalışmaya başlayanlar peşinen kaybetmiş durumdalar. Onlar emekli aylığını artırabilmek için hem daha çok çalışarak prim günlerini artırmak hem de primlerini tavandan yatırmaları gerekecek ki aylıkları az olmasın….

Sizde fikirlerinizi paylaşın lütfen……..