Enflasyon Nedir, Neden Yükselir Nasıl Düşer ?

6 Temmuz 2022 editor

Özellikle Covid 19 hastalığı döneminden sonra küresel olarak enflasyon hızla yükselerek insanların alım gücünü düşürdü. Dünyada temel anlamda kullanılan paranın değerinin düşmesi demek olan enflasyon, ülkelerin genel olarak ekonomisini etkileyen bir meseledir. Yarın ucuza bulamazsın demenize neden olacak enflasyon nasıl yükselir nasıl düşer. Haydi gelin enflasyon nedir, neden yükselir gibi merak edilen soruları yakından değerlendirelim. Enflasyon Nedir, Neden Yükselir Nasıl Düşer bakalım….

Ülke ekonomileri son derece hassas dengeler üzerinde durur. Örneklersek tüm dünyada covid 19 hastalığının olumsuz etkileri neredeyse bitmişken ilginç bir şekilde ülkemiz ve dünyada küresel enflasyonun farklı oranlarda yükseldiğini görmekteyiz. Enflasyon en saf anlatımla paranızın değerinin ve insanların alım gücünün aşağı yönlü hareket etmesi demektir.

Ülkeleri yöneten hükümetlerin yaptığı icraatlar elbette ekonomiyi ve enflasyonu etkiler ama tüm dünyada küresel olarak bu durumu kontrol etmesi gereken kurumlar başında merkez bankaları başı çekmektedir. Vatandaş elinden geleni yapsa bile ekonomi havasının düzelmesi devlet eliyle olmaktadır. Gelin enflasyon nedir, neden yükselir gibi merak edilen soruların cevaplarını daha detaylı olarak yakından inceleyelim.

EVET BAŞLAYALIM ENFLASYON NE ANLAMA GELİR ?

Enflasyon en saf anlatımla paranızın değerinin ve insanların alım gücünün aşağı yönlü düşmesi demektir. Zaman içinde yavaş yavaş gerçekleşen bu düşüş, halkın temel ihtiyaçlarının belirlendiği belirli mal ve hizmetlerden oluşan bir grubun fiyatlarının incelenmesi ile gün yüzüne çıkar. Enflasyon oran yüzdesinin artması demek, para biriminin önceki döneme göre çok daha düşük bir oranda satın alma gücüne sahip olması demektir.

Enflasyon, yalnızca birkaç üründe fiyat artışına sebep olmaz. İnsanların asgari günlük yaşantısına devam etmesi için bazı temel ihtiyaçları vardır. Bu temel ihtiyaçlarla beraber hizmet sektörünü de etkileyen farklı ürünler de mevcuttur. Tüm bunların fiyatları üzerinden yapılan bir değerlendirme sonucuna göre eğer fiyatlar bir önceki döneme göre çok daha yüksekse ve halkın bunları alım gücü düşmüşse bunun adı enflasyon olur.

Enflasyon kataloğunda listelenip fiyatları değerlendirilen ürün ve hizmetler arasında tahıl, metal, yakıt, elektrik, ulaşım, sağlık, eğlence gibi pek çok farklı ihtiyaç vardır. Paranın değeri düştükçe insanların bu ürün ve hizmetlere ulaşması zorlaşır.

Sonuç olarak ülkelerin ve hatta ekonomik birliktelikleri olan diğer ülkelerin ekonomik büyümesi zarar görür. Yani enflasyon yalnızca paranın alım gücünün düşmesi değil, o ülkenin ekonomik büyümesinin alaşağı olmasıdır. Bunun yanında 3 çeşit enflasyon modeli vardır. Bunlar ;

Talep çekme enflasyonu
Maliyet itme enflasyonu
Dahili enflasyon

İçindekiler

TALEP ÇEKME ENFLASYONU NE ANLAMA GELİYOR ?

Talep çekme etkisi olarak da bilinen talep çekme enflasyonu, piyasadaki para ve kredi arzındaki artışın ülke ekonomisini normalden çok yükseltmesi sonucu ortaya çıkar. Her üreticinin belirli bir üretim kapasitesi ve halkın belirli bir alım talebi vardır. Ortada bir para çokluğu olup da üretim ekonomik miktarından daha hızlı büyürse fiyat yükselmeleri yaşanır.

Yani ilginç olan ekonomi piyasasında az para olması gibi çok paranın olması enflasyona sebep olacaktır. Çok para kazanan kişi daha yüksek harcamalar yapar. Alışveriş talebi artınca fiyatlar da artar. Arz – talep dengesi oluşmadığı için sıkıntı meydana gelir. Ekonomi bu tür sıkıntıları kabul etmediği için de fiyat yükselmeleri yaşanır.

MALİYET İTME ENFLASYONU NEDİR?

Maliyet itme enflasyonu, üretim sürecinin temel maddeleri ile üretim sonundaki kazanç arasındaki dengesizlik olarak tanımlanabilir. Para ve kredi arzındaki artış ile birlikte tüm bunlar tek bir hizmete veya bir ürüne yönlendirilirse ekonomi olumsuz yönde etkilenir. Söz konusu ürün üzerindeki arz – talep tutarsızlığı sebebiyle ekonomik düşüşler oluşur.

örneğin para herkeste çok , herkes aynı üretilen ürünü almak istiyor ama yeterince mal üretimi yok. Böylece fiyat yani maliyet artıyor. Malı pahalıya mal eden üretici , ürününü de pahalı satmak zorunda kalır ama tüketici bunu alamaz. Maliyet enflasyonuna en güzel örnek petrol fiyatlarıdır. Direkt petrol almasanız bile petrol fiyatları arttığı için petrol maliyeti ile uzaktan yakından ilişkili alacağınız tüm ürünlerin fiyatı yükselir.

DAHİLİ ENFLASYON NEDİR ?

Yerleşik enflasyon olarak da bilinen dahili enflasyon için bir tür kısır döngü tanımını kullanmamız yerinde olur. Yüksek enflasyonun devam ettiği dönemlerde insanlar, bu ekonomik durumun her zaman bu şekilde devam edeceğini sanırlar ve bu nedenle üretici ürünlerine sürekli zam yapar, çalışanlar ise daha yüksek ücret zammı talebinde bulunurlar.

O an için enflasyona karşı bir önlem, yaşam standardını devam ettirmek için gerekli bir artış gibi görünse debu durum enflasyonun sürmesine ve hatta artmasına neden olur. Herkesin fazla parası olursa ürün ve hizmetlerin de fiyatı artar. Ücret – fiyat sarmalı olarak bilinen bu durum devamlı birbirini tetikler. Tersinin de geçerli olduğu bu durum, tam anlamıyla bir kısır döngü oluşturur.

ENFLASYON NEDEN YÜKSELİR Kİ ?

Devletin borçlarını ödemek için daha fazla para basması ve dağıtması
İhale para biriminin kanunsal olarak değerinin aşağıya çekilmesi
Devlet tahvilleri satın alarak bankaların rezervinden ödünç para verilmesi

Enflasyonun en çok olarak görülen üç temel nedeni bunlardır. Biraz karmaşık olduğu için özetleyelim, enflasyonun temel nedeni, para basımının artışıdır. Yani piyasada ne kadar çok para basarsanız o paranın satın alma gücü düşer haliyle alım gücünüzde düşer ve bu da enflasyona neden olur. Para arzını arttıran, o devletin para baronlarıdır.

PEKİ ENFLASYON NASIL HESAPLANIR ?

Enflasyon, o dönem seçilmiş mal ve hizmetlerin bir grup oluşturularak fiyat endeks değişkenlerinin hesaplanması sonucu yüzde olarak bulunur. Aylık, yıllık ya da farklı dönemsel enflasyon hesaplaması yapılabilir. Enflasyon hesaplanırken Tüketici fiyat endeksi (tüfe), toptan eşya fiyatları endeksi (tefe) üretici fiyat endeksi gibi endeks türleri de esas alınır. Bunların değerlendirmesi ülkemizde TÜİK tarafından yapılmaktadır. Enflasyon hesaplamak için gerekli formül ise aşağıdaki gibidir;

Yüzdelik Enflasyon Oranı = ( Nihai Tüketici Fiyat Endeks Değeri / Başlangıç Tüketici Fiyat Endeks Değeri ) x 100

Enflasyon hesaplamak için uygulanan temel ilişkili formül budur. İnternette de bu ve bu şekilde pek çok enflasyon hesaplama aracı bulabilirsiniz. Elbette yapılan bu işlem, o an için doğru kabul edilen değerler üzerinden yapılır.

Enflasyonu kötü bir ekonomik durum olarak kabul ederler.

ENFLASYONUN AVANTAJI VE DEZAVANTAJI VARMIDIR ?

İsmini bile olumsuzluk düşüncesini akıllara getirebilir. Ancak bu durumun bazı istisnaları vardır. Örneğin kendi para biriminde fiyatlandırılan bir mülkünüz ya da stok malınız varsa enflasyon sayesinde çok daha yüksek kar oranı ile satış yapabilirsiniz. Çünki haliyle mülkünüzde zamlanacaktır. Şirket hisseleri üzerinden yüksek kar sağlamak amacıyla spekülasyon yapan kişi ve şirketler de enflasyondan nemalanırlar.

Elbette elimizi vicdanımıza koyup düşündüğümüzde enflasyonun yalnızca dezavantajdan oluştuğunu söylemeliyiz. Paranın alım gücünün düşmesini kim ister ki ? Bir ay önce 2 birim paraya alınan A ürününün, bu ay sonu 20 birim para olması ne tüketiciyi ne de üreticiyi memnun etmez. Çünkü tüketicinin maaşı, üreticinin geliri artıyor gibi görünse bile harcamalar da aynı hatta daha yüksek oranda arttığı için her zaman bir kayıp durumu yaşanmaktadır.

Ülkemizi ve dünyayı derinden etkileyen ekonomik bir durum olan enflasyon nedir, neden yükselir, türleri nelerdir gibi merak edilen soruları yanıtladık ve konu hakkında bilmeniz gereken detaylardan bahsettik.

Fikirlerinizi paylaşınız ……